Việt Nam đang đứng trước giai đoạn chuyển mình then chốt, dịch chuyển trọng tâm từ mục tiêu quy mô sang giá trị chất lượng.
Sự chuyển dịch của những bánh răng thể chế
Theo GS.TS Andreas Stoffers (Đại học FOM Essen, Đức), mức tăng trưởng GDP trên 8% năm 2025 của Việt Nam là con số ấn tượng, song điều quan trọng hơn nằm ở chất lượng của tăng trưởng. Đằng sau kết quả đó là sự liên kết chính sách ngày càng chặt chẽ, cùng nền tảng thể chế được củng cố theo hướng hiện đại, minh bạch và có tính dự báo cao.
Quan sát kinh tế Việt Nam trong hơn hai thập kỷ, ông Stoffers cho rằng giai đoạn hiện nay đánh dấu bước đột phá trong tư duy quản lý. Thay vì những cải cách đơn lẻ, Việt Nam đang triển khai một chương trình cải cách mang tính hệ thống, dựa trên “bộ tứ nghị quyết” của Bộ Chính trị, tạo ra sự vận hành đồng bộ của các “bánh răng thể chế”.
Nhà nước tập trung cung cấp hàng hóa công kèm hạ tầng chiến lược – những lĩnh vực mà thị trường khó tự đảm đương do thời gian thu hồi vốn dài.
Bộ tứ nghị quyết và tư duy cải cách toàn diện
Nghị quyết số 57-NQ/TW đặt trọng tâm vào hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa trong bối cảnh mới. Nghị quyết này hướng đến tháo gỡ các điểm nghẽn pháp lý, bảo đảm môi trường kinh doanh bình đẳng giữa các thành phần kinh tế, đồng thời khẳng định vai trò ngày càng quan trọng của khu vực kinh tế tư nhân.
Tiếp đó, Nghị quyết số 59-NQ/TW đưa ra định hướng chiến lược về nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia và hiện đại hóa hệ thống hành chính. Điểm nhấn của nghị quyết là chuyển đổi từ tư duy “quản lý” sang “kiến tạo”, giúp bộ máy nhà nước linh hoạt hơn trước các biến động kinh tế toàn cầu.
Nghị quyết số 66-NQ/TW được xem là then chốt trong chiến lược phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Việc đưa công nghệ lõi và trí tuệ nhân tạo vào các ngành sản xuất mũi nhọn được kỳ vọng sẽ nâng cao năng suất lao động, tạo động lực để Việt Nam vượt qua bẫy thu nhập trung bình.
Trong khi đó, Nghị quyết số 68-NQ/TW tập trung vào phát triển hạ tầng chiến lược và chuyển đổi xanh. Hạ tầng số, năng lượng sạch và các hành lang kinh tế trọng điểm được xác định là ưu tiên nhằm mở rộng dư địa tăng trưởng cho giai đoạn 2026–2030.
Một trong những thông điệp mạnh mẽ nhất từ thực tiễn cải cách là cam kết về tính minh bạch.
Nhà nước kiến tạo, thị trường dẫn dắt
Theo GS.TS Andreas Stoffers, sự phối hợp nhịp nhàng giữa các nghị quyết tạo nên một gói chính sách tổng thể, giúp nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế và củng cố niềm tin của nhà đầu tư quốc tế. “Cách tiếp cận mang tính hệ thống này giúp các nhà đầu tư tin tưởng hơn vào tính nhất quán của môi trường pháp lý tại Việt Nam”, ông nhấn mạnh.
Điểm đáng chú ý là vai trò của Nhà nước đang được định vị lại. Thay vì can thiệp trực tiếp thông qua sở hữu doanh nghiệp, Nhà nước tác động đến nền kinh tế bằng các công cụ thể chế hiện đại. Trong mọi trường hợp, Nhà nước không thay thế thị trường, mà tập trung dẫn dắt, tiên phong ở những lĩnh vực then chốt.
Giải phóng không gian cho khu vực tư nhân
Chuyên gia kinh tế TS Nguyễn Trí Hiếu đánh giá, việc xác định vai trò Nhà nước theo cơ chế “tạo điều kiện” là tư duy sắc bén. Trong bối cảnh thế giới nhiều biến động, Nhà nước tập trung cung cấp hàng hóa công và hạ tầng chiến lược – những lĩnh vực mà thị trường khó tự đảm đương do thời gian thu hồi vốn dài.
Việc rút dần khỏi các hoạt động kinh doanh thuần túy cạnh tranh sẽ giải phóng nguồn lực và không gian phát triển cho khu vực tư nhân. Điều này không chỉ thúc đẩy hiệu quả phân bổ vốn, mà còn nâng cao sức cạnh tranh tổng thể của nền kinh tế.
Kinh tế Việt Nam tăng trưởng liên tục với tốc độ trung bình trên 6%/năm trong hơn ba thập kỷ, xuất nhập khẩu thuộc nhóm 25 nước có kim ngạch thương mại hàng đầu thế giới
Chuyển đổi số và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo
Một thông điệp quan trọng khác từ tiến trình cải cách là cam kết về minh bạch. Theo ông Stoffers, các nhà đầu tư quốc tế ghi nhận rõ rệt việc đơn giản hóa thủ tục hành chính và thực thi nguyên tắc trung lập cạnh tranh, giúp doanh nghiệp tư nhân không bị lép vế trong tiếp cận nguồn lực.
TS Nguyễn Trí Hiếu cho rằng quản trị nguồn lực theo tinh thần mới giúp duy trì kỷ luật tài khóa, đồng thời giảm rủi ro cho khu vực tư nhân khi Nhà nước tập trung vốn vào các dự án nền móng như hạ tầng năng lượng và công nghệ lõi.
Đáng chú ý, việc hình thành các trung tâm tài chính quốc tế tại TP.HCM và Đà Nẵng được xem là đổi mới thể chế quan trọng, hỗ trợ sự phát triển của các công cụ tài chính hiện đại như fintech, tài chính xanh và ứng dụng trí tuệ nhân tạo.
Tầm nhìn dài hạn cho phát triển bền vững
Trước đó, TS Nguyễn Đình Cung – nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương – từng khẳng định cải cách kinh tế phải song hành với cải cách thể chế thị trường. Những bước đi hiện nay cho thấy Việt Nam đang chủ động hoàn thiện mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa theo hướng thực chất hơn.
Khi vai trò “nhạc trưởng” của Nhà nước được xác lập đúng vị trí – tạo lập nền tảng thay vì chiếm lĩnh thị trường – các thành phần kinh tế sẽ cộng hưởng sức mạnh. Theo các chuyên gia, đây chính là “cú hích” thể chế quan trọng, giúp Việt Nam sẵn sàng cho các mục tiêu phát triển đến năm 2030, tầm nhìn 2045.
